Συντάκτες: Κωνσταντίνος Σαραβάκος, Επικεφαλής Ερευνών ΚΕΦΙΜ · Χρήστος Λούκας, Βοηθός Ερευνών ΚΕΦΙΜ

1Εισαγωγή

Πόσοι Ευρωπαίοι ψηφίζουν λαϊκιστικά ή αυταρχικά κόμματα και πώς έχει μεταβληθεί η απήχησή τους στις τελευταίες οκτώ δεκαετίες; Σε αυτό το ερώτημα απαντά ο Δείκτης Αυταρχικού Λαϊκισμού,^α ο οποίος μετρά τη συνολική εκλογική υποστήριξη σε λαϊκιστικά ή/και αυταρχικά κόμματα σε 31 ευρωπαϊκές χώρες από το 1945 έως το 2026.^[1]

Οι 31 εξεταζόμενες χώρες είναι τα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και επιπλέον η Ελβετία, η Ισλανδία, η Νορβηγία και το Ηνωμένο Βασίλειο.^β Η τιμή κάθε χώρας προκύπτει από το άθροισμα των ποσοστών που έλαβαν τα κόμματα που ο Δείκτης ταξινομεί ως λαϊκιστικά ή αυταρχικά στις τελευταίες εθνικές της εκλογές και παραμένει σταθερή έως τις επόμενες εκλογές της. Γι’ αυτό η Ελλάδα εμφανίζεται στον Δείκτη του 2026 με το αποτέλεσμα των εθνικών εκλογών του Ιουνίου του 2023.

Ως προς την κατηγοριοποίηση που ακολουθείται στον Δείκτη, ένα κόμμα ταξινομείται ως λαϊκιστικό όταν η πολιτική του αφήγηση στηρίζεται στη σύγκρουση ενός περιθωριοποιημένου «λαού», τον οποίο το κόμμα λέει ότι εκπροσωπεί, με τις διεφθαρμένες πολιτικές «ελίτ». Η σύγκρουση αυτή εμφανίζεται κυρίως σε δύο πεδία:

• Στην οικονομία, εκδηλώνεται με την αντίθεση προς τις πολιτικές του ελεύθερου εμπορίου, της επιχειρηματικότητας και της εν γένει λειτουργίας του καπιταλιστικού συστήματος, με πρόκριση της αναδιανομής και της κρατικής παρέμβασης υπέρ του «λαού».
• Στον πολιτισμό, εκδηλώνεται ως αντίθεση στην παγκοσμιοποίηση, την πολυπολιτισμικότητα και σε βασικά ατομικά και ανθρώπινα δικαιώματα των μειονοτήτων.

Αντιστοίχως, ένα κόμμα ταξινομείται ως αυταρχικό όταν ασπάζεται ιδεολογίες εχθρικές προς τη φιλελεύθερη δημοκρατία, όπως ο μαρξισμός-λενινισμός, ο φασισμός και ο ναζισμός, ή όταν έχει εμπράκτως εγκαταλείψει τις αρχές της φιλελεύθερης δημοκρατίας, όπως συνέβη με το Fidesz στην Ουγγαρία.

Ένα κόμμα μπορεί να είναι λαϊκιστικό, αυταρχικό ή και τα δύο. Επίσης, ο λαϊκισμός δεν είναι αποκλειστικότητα των άκρων: ακόμα και κεντρώα κόμματα μπορεί να ταξινομούνται ως λαϊκιστικά στο πλαίσιο του Δείκτη, εφόσον πληρούν τα παραπάνω κριτήρια. Για λόγους συντομίας, στο εξής ο όρος «λαϊκιστικά κόμματα» αναφέρεται συνολικά στα κόμματα που ο Δείκτης ταξινομεί ως λαϊκιστικά ή αυταρχικά.

Αντικείμενο της ανάλυσης

Η παρούσα ανάλυση επιχειρεί να απαντήσει δύο βασικά ερωτήματα. Πρώτον, πόσο ισχυρά είναι σήμερα τα λαϊκιστικά κόμματα στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, σύμφωνα με την έκδοση του Δείκτη για το 2026. Δεύτερον, τι θα έδειχνε ο Δείκτης για την Ελλάδα αν οι εκλογές γίνονταν σήμερα, καθώς η Ελλάδα κατατάσσεται στον Δείκτη με βάση το αποτέλεσμα των εθνικών εκλογών του Ιουνίου 2023, ενώ το κομματικό σύστημα έχει αλλάξει σημαντικά από τότε.

Στον Πίνακα 1 παρουσιάζονται τα ελληνικά πολιτικά κόμματα που ταξινομούνται ως λαϊκιστικά ή αυταρχικά και τα οποία είτε κατέγραψαν εκλογικό ποσοστό τουλάχιστον 1% σε εθνικές εκλογές είτε εκτιμώνται σε τουλάχιστον 1% στον μέσο όρο των δημοσκοπήσεων που παρουσιάζεται στον Πίνακα 3.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η μελέτη χρησιμοποιεί το σχήμα ταξινόμησης του Timbro και τα δεδομένα των The PopuList^[2] και PolitPro^[3] για τη διάκριση των πολιτικών κομμάτων σε λαϊκιστικά και μη λαϊκιστικά,^{[4, 5]} ωστόσο, αναγνωρίζεται ότι αρκετά κόμματα βρίσκονται σε μια «γκρίζα ζώνη», καθώς συνδυάζουν λαϊκιστικά και μη λαϊκιστικά στοιχεία στον λόγο και στις θέσεις τους, δυσχεραίνοντας τη σαφή κατάταξή τους.^[6] Συνεπώς, η δυαδική ταξινόμηση υιοθετείται για τις ανάγκες της ανάλυσης, με επίγνωση ότι ο λαϊκισμός μπορεί να αποτυπωθεί ως φάσμα διαφορετικών βαθμών έντασης και ότι τα όρια μεταξύ των δύο κατηγοριών δεν είναι πάντοτε απόλυτα.^[7]

2Ο Δείκτης Αυταρχικού Λαϊκισμού 2026 στην Ελλάδα και στην Ευρώπη

Η εκλογική υποστήριξη στην Ελλάδα παραμένει υψηλή, ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος την πλησιάζει

Στην Ελλάδα, η έναρξη της κρίσης οδήγησε σε εκτόξευση των ποσοστών των λαϊκιστικών κομμάτων, τα οποία συγκέντρωσαν το 2015 το 55,6% των ψήφων. Την ίδια περίοδο, ο αντίστοιχος μέσος όρος των 31 επιλεγμένων ευρωπαϊκών χωρών που καλύπτει ο Δείκτης, ο οποίος δεν ταυτίζεται με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βρισκόταν στο 24,4% των ψήφων (Γράφημα 1).

Στις εκλογές του 2023 η επιρροή των λαϊκιστικών κομμάτων στην Ελλάδα υποχώρησε στο 44,7%, δηλαδή κατά 10,9 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2015, ωστόσο παραμένει υπερδιπλάσια σε σχέση με το 18,4% του 2009, λίγο πριν από την εκδήλωση της οικονομικής κρίσης. Στο ίδιο διάστημα, ο μέσος όρος των 31 χωρών του Δείκτη κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση και έφτασε το 2026 στο 32,6%, αυξημένος κατά 8,3 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2015. Η απόσταση που χώριζε την Ελλάδα από τον μέσο όρο των 31 χωρών έχει συρρικνωθεί από 31,2 ποσοστιαίες μονάδες το 2015 σε 12,1 μονάδες σήμερα. Από τη σύγκλιση των 19,1 μονάδων, οι 10,9 οφείλονται στην υποχώρηση των λαϊκιστικών κομμάτων στη χώρα μας και οι 8,3 στην άνοδο του μέσου όρου των 31 χωρών.

Το Γράφημα 2 καταδεικνύει ότι η υποστήριξη σε λαϊκιστικά κόμματα στα αριστερά του πολιτικού φάσματος ενισχύθηκε κατά τη διάρκεια της κρίσης και παραμένει υψηλή, σημειώνοντας ωστόσο αισθητή κάμψη από το 44,9% το 2015 στο 31,5% το 2023. Από την άλλη πλευρά, η υποστήριξη σε λαϊκιστικά κόμματα στα δεξιά του πολιτικού φάσματος υποχώρησε από το 2012 έως το 2019, αλλά στις εκλογές του 2023 διπλασιάστηκε, από 6,6% σε 13,2%, σημειώνοντας το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στη μεταπολιτευτική περίοδο. Η ελληνική περίπτωση παραμένει από τις λίγες στην Ευρώπη στις οποίες το μεγαλύτερο μέρος της λαϊκιστικής ψήφου προέρχεται από τα αριστερά του πολιτικού φάσματος.

Η Ελλάδα 6η στην Ευρώπη στην υποστήριξη λαϊκιστικών κομμάτων

Η Ελλάδα βρίσκεται στην έκτη θέση μεταξύ 31 ευρωπαϊκών χωρών με 44,7%, ακολουθώντας την Τσεχία και τη Βουλγαρία (54,4%), τη Ρουμανία (53,6%), την Ιταλία (53,3%) και τη Σλοβακία (51,4%) (Γράφημα 3). Στον αντίποδα, η μικρότερη απήχηση λαϊκιστικών κομμάτων εντοπίζεται στη Μάλτα, την Κροατία, το Λουξεμβούργο και το Ηνωμένο Βασίλειο. Συνολικά, σε δώδεκα από τις 31 χώρες του Δείκτη τα λαϊκιστικά κόμματα συγκεντρώνουν σήμερα περισσότερο από το 40% των ψήφων, όταν το 2019 οι χώρες αυτές ήταν επτά και το 2007 μόλις τρεις.

Παρότι η θέση της Ελλάδας δεν άλλαξε, οι χώρες που προηγούνται είναι σήμερα διαφορετικές από το 2023, γεγονός που αποτυπώνει μια ευρύτερη ανακατάταξη. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις από το 2023 καταγράφονται στη Βουλγαρία (+37,5 ποσοστιαίες μονάδες), τη Γερμανία (+17,7), την Πορτογαλία (+15,5), τη Ρουμανία (+15,0), την Αυστρία (+12,5), τη Νορβηγία (+12,4) και το Ηνωμένο Βασίλειο (+12,0). Στις περισσότερες από αυτές τις χώρες η άνοδος προήλθε από τα δεξιά λαϊκιστικά κόμματα. Στη Γερμανία η αύξηση κατανεμήθηκε ανάμεσα στα δεξιά (+10,4 μονάδες) και στα αριστερά (+8,9 μονάδες), ενώ στη Βουλγαρία οφείλεται στο νεοσύστατο κόμμα του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας Ρούμεν Ράντεφ, την Προοδευτική Βουλγαρία, η οποία συγκέντρωσε το 43,9% των ψήφων στις εκλογές του 2026 και ηγείται της κυβέρνησης. Ο Δείκτης την ταξινομεί ως λαϊκιστικό κόμμα του κέντρου.

Ένας στους τρεις πολίτες της ΕΕ-27 υποστηρίζει λαϊκιστικά κόμματα

Στα εθνικά νομοθετικά σώματα των κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης η υποστήριξη σε λαϊκιστικά κόμματα ανέρχεται το 2026 στο 33,5%, το υψηλότερο ποσοστό ολόκληρης της μεταπολεμικής περιόδου (Γράφημα 4). Έπειτα από μια περίοδο σχετικής σταθερότητας γύρω από το 29%, από το 2018 έως το 2023, τα τρία τελευταία χρόνια σημειώθηκε αύξηση 4,1 ποσοστιαίων μονάδων.

Η άνοδος οφείλεται κατά κύριο λόγο στα δεξιά λαϊκιστικά κόμματα, η υποστήριξη στα οποία έχει υπερδιπλασιαστεί από το 2007 (9,9%) και ανέρχεται πλέον στο 21,3%, με αύξηση 3,1 ποσοστιαίων μονάδων μόνο κατά την τελευταία τριετία. Αντιθέτως, η υποστήριξη σε αριστερά λαϊκιστικά κόμματα κινείται διαχρονικά σε στενό εύρος, από 6% έως 10%, και βρίσκεται σήμερα στο 7,6%, χαμηλότερα από το 8,1% του 2019.

Άνοδος της υποστήριξης σε λαϊκιστικά κόμματα σε όλη την Ευρώπη

Η ενίσχυση των λαϊκιστικών κομμάτων δεν περιορίζεται σε μία γεωγραφική περιοχή της Ευρώπης, αλλά ακολουθεί αυξητική τάση τόσο. Στις πέντε βασικές γεωγραφικές ενότητες της Ευρωπαϊκής ηπείρου, τον Ευρωπαϊκό Βορρά, τη Δυτική Ευρώπη, την Κεντρική Ευρώπη, την Ανατολική Ευρώπη και τον Ευρωπαϊκό Νότο τα λαϊκιστικά κόμματα έχουν αναπτύξει διαφορετικές δυναμικές εκλογικής απήχησης (Πίνακας 2).

Στο Γράφημα 5 παρουσιάζεται η εκλογική υποστήριξη σε λαϊκιστικά κόμματα στις χώρες του Ευρωπαϊκού Βορρά, στις χώρες της Δυτικής, της Κεντρικής, και της Ανατολικής Ευρώπης και στις χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου την τελευταία 20ετία. Σήμερα, στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης η εκλογική υποστήριξη σε λαϊκιστικά κόμματα βρίσκεται στο 44,5%, στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης στο 37,5%, στις χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου στο 28,7%, στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης στο 28,0% και στις χώρες του Ευρωπαϊκού Βορρά στο 26,3%. Για τέσσερις από τις πέντε περιοχές τα ποσοστά αυτά είναι τα υψηλότερα της περιόδου 2007–2026· μόνη εξαίρεση η Κεντρική Ευρώπη, η οποία παραμένει η περιοχή με την υψηλότερη υποστήριξη, αλλά κινείται κάτω από την κορύφωση του 47,7% το 2018. Η μεγαλύτερη αύξηση από το 2014 καταγράφεται στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης (+19,7 ποσοστιαίες μονάδες, με άλμα 8,4 μονάδων μόνο τον τελευταίο χρόνο), ακολουθούν οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης (+11,9 ποσοστιαίες μονάδες), του Ευρωπαϊκού Βορρά (+10,7 ποσοστιαίες μονάδες), του Ευρωπαϊκού Νότου (+7,8 ποσοστιαίες μονάδες) και της Κεντρικής Ευρώπης (+3,1 ποσοστιαίες μονάδες). Ξεχωρίζει ο Ευρωπαϊκός Βορράς, ο οποίος στις αρχές της περιόδου κατέγραφε τα χαμηλότερα ποσοστά της Ευρώπης και σήμερα βρίσκεται σε επίπεδα αντίστοιχα με εκείνα του Νότου και της Δυτικής Ευρώπης. Στο σύνολο των 31 χωρών η υποστήριξη ανέρχεται στο 32,6%, από 22,3% το 2014.

Η υποστήριξη σε δεξιά λαϊκιστικά κόμματα είναι μεγαλύτερη στην Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη

Η υποστήριξη σε δεξιά λαϊκιστικά κόμματα παραμένει μεγαλύτερη στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης (29,4%), όπου διατηρείται σταθερά πάνω από το 25% καθ’ όλη την περίοδο από το 2008 και έπειτα. Ακολουθούν οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης με 23,4%, όπου καταγράφεται και η μεγαλύτερη αύξηση από το 2014 (+12,2 ποσοστιαίες μονάδες, από 11,2% σε 23,4%), με το μεγαλύτερο μέρος της ανόδου να σημειώνεται μετά το 2023. Στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης η υποστήριξη έχει σχεδόν διπλασιαστεί από το 2014 (από 9,9% σε 19,4%), ενώ στις χώρες του Ευρωπαϊκού Βορρά ανέρχεται στο 18,7%, αυξημένη κατά 6,5 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2014. Η ταχύτερη αναλογικά άνοδος καταγράφεται στις χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου, όπου από το 2014 τα ποσοστά έχουν υπερτριπλασιαστεί, από 5,2% σε 16,3%, αν και παραμένουν τα χαμηλότερα μεταξύ των πέντε περιοχών (Γράφημα 6). Στο σύνολο των 31 χωρών, η υποστήριξη σε δεξιά λαϊκιστικά κόμματα ανέρχεται στο 21,2%, από 12,6% το 2014. Η Ελλάδα αποτελεί εξαίρεση σε αυτή την τάση, καθώς το 13,2% των δεξιών λαϊκιστικών κομμάτων είναι το 24ο υψηλότερο ποσοστό μεταξύ 31 ευρωπαϊκών χωρών και υπολείπεται κατά 3,1 ποσοστιαίες μονάδες του μέσου όρου του Ευρωπαϊκού Νότου.

Σε υποχώρηση τα αριστερά λαϊκιστικά κόμματα στις χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου

Στις χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου η άλλοτε ισχυρή εκλογική υποστήριξη σε αριστερά λαϊκιστικά κόμματα υποχώρησε από το 16,3% του 2015 στο 10,1% το 2026, μείωση 6,2 ποσοστιαίων μονάδων (Γράφημα 7). Στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης τα αντίστοιχα ποσοστά κινούνται διαχρονικά μεταξύ 6% και 10% και βρίσκονται σήμερα στο 8,7%, ενώ στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, μετά την κορύφωση του 11,9% το 2014, έχουν υποχωρήσει στο 8,4%. Στις χώρες του Ευρωπαϊκού Βορρά η υποστήριξη παραμένει χαμηλή, στο 4,8%, ενώ στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης τα αριστερά λαϊκιστικά κόμματα δεν καταγράφουν καμία εκλογική υποστήριξη από το 2016 και έπειτα. Στο σύνολο των 31 χωρών η υποστήριξη σε αριστερά λαϊκιστικά κόμματα βρίσκεται στο 6,9%, χαμηλότερα από την κορύφωση του 8,5% το 2015. Παρά τη μείωση, ο Ευρωπαϊκός Νότος εξακολουθεί να είναι η περιοχή με τη μεγαλύτερη εκλογική υποστήριξη σε αριστερά λαϊκιστικά κόμματα, με την Ελλάδα να συγκεντρώνει το 31,5% και να καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση μεταξύ 31 ευρωπαϊκών χωρών.

3Μια Ελληνική Βουλή με ισχυρή λαϊκιστική παρουσία

Αν γίνονταν σήμερα εκλογές στην Ελλάδα, τα λαϊκιστικά κόμματα θα συγκέντρωναν το 57,1% των ψήφων και θα κατείχαν 145 από τις 300 έδρες της Βουλής, ενώ επτά από τα εννέα κόμματα που θα εκπροσωπούνταν σε αυτήν θα ήταν λαϊκιστικά.

Ο Δείκτης Αυταρχικού Λαϊκισμού αποτυπώνει την εκλογική υποστήριξη στα λαϊκιστικά κόμματα με βάση το τελευταίο εθνικό εκλογικό αποτέλεσμα κάθε χώρας. Για την Ελλάδα το ποσοστό αυτό παραμένει εκείνο των εκλογών της 25ης Ιουνίου 2023, δηλαδή 44,7%. Στο διάστημα που μεσολάβησε, το ελληνικό κομματικό σύστημα έχει μετασχηματιστεί ριζικά. Ο ΣΥΡΙΖΑ διασπάστηκε και υποχώρησε δημοσκοπικά σε χαμηλό μονοψήφιο ποσοστό, ιδρύθηκαν η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη υπό τον Αλέξη Τσίπρα και η Ελπίδα για τη Δημοκρατία υπό τη Μαρία Καρυστιανού, ενώ επίσης δημοσκοπικά η Ελληνική Λύση φαίνεται να ενισχύθηκε αισθητά, η Φωνή Λογικής φαίνεται να καταγράφεται πάνω από το όριο εισόδου στη Βουλή. Ακόμη, εμφανίστηκε ξανά ο καταδικασμένος για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης πρώην βουλευτής της Χρυσής Αυγής, Ηλίας Κασιδιάρης, με το κόμμα Συμμαχία Ελλήνων. Στην ενότητα αυτή εξετάζεται πώς θα διαμορφωνόταν η ελληνική τιμή του Δείκτη αν οι εκλογές γίνονταν σήμερα, με βάση τα ρευστά δημοσκοπικά δεδομένα.

Για αυτόν τον σκοπό υπολογίσαμε τον μέσο όρο 14 πανελλαδικών δημοσκοπήσεων εκτίμησης ψήφου, των οποίων^η η περίοδος πεδίου ολοκληρώθηκε από τις 8 Σεπτεμβρίου έως τις 14 Οκτωβρίου 2026, από 10 διαφορετικές εταιρείες.^θ Στη συνέχεια κατανείμαμε τις 300 έδρες με βάση τον ισχύοντα εκλογικό νόμο, με βάση το επικρατέστερο σενάριο εκτίμησης ψήφου και ταξινομήσαμε τα κόμματα σύμφωνα με τα κριτήρια του Δείκτη.

Η δημοσκοπική εικόνα του ελληνικού κομματικού συστήματος σήμερα

Ο μέσος όρος των 14 δημοσκοπήσεων δίνει στην εκτίμηση ψήφου (δηλαδή με αναγωγή στο 100% των εγκύρων): Νέα Δημοκρατία 29,9%, Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη 16,5%, και ΠΑΣΟΚ 12,2%. Ακολουθούν η Ελληνική Λύση με 7,6% και το ΚΚΕ με 7,2%. Πάνω από το όριο του 3% βρίσκονται επίσης η Πλεύση Ελευθερίας με 4,9%, η Ελπίδα για τη Δημοκρατία με 4,8%, η Συμμαχία Ελλήνων με 4,1% και η Φωνή Λογικής με 3,7%, ενώ το ΜέΡΑ25 μένει κάτω από το όριο, στο 2,8%, όπως και ο ΣΥΡΙΖΑ στο 1,7%.

Στον Πίνακα 3 παρουσιάζονται ο μέσος όρος των δημοσκοπήσεων, το πλήθος των δημοσκοπήσεων που αναφέρονται και η ταξινόμηση των κομμάτων, η οποία ακολουθεί τα κριτήρια του Δείκτη Αυταρχικού Λαϊκισμού.^ι

Η Βουλή που θα προέκυπτε σήμερα

Με βάση τον ισχύοντα εκλογικό νόμο και τον μέσο όρο των δημοσκοπήσεων για την εκτίμηση ψήφου (με την κατανομή των εδρών να προϋποθέτει ότι ο μέσος όρος των δημοσκοπήσεων αποτελεί το εκλογικό αποτέλεσμα), εάν γίνονταν σήμερα εκλογές το αποτέλεσμα θα ήταν μια εννεακομματική Βουλή στην οποία τα λαϊκιστικά κόμματα θα διέθεταν 145 έδρες.^κ Η Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ, τα δύο μόνα κόμματα που φαίνεται ότι θα ήταν στη Βουλή και δεν ταξινομούνται ως λαϊκιστικά, θα συγκέντρωναν μαζί 155 έδρες.^λ

Πηγή: ίδιοι υπολογισμοί. Η διάταξη ακολουθεί τη συμβατική σειρά από τα αριστερά προς τα δεξιά του πολιτικού φάσματος, οπότε τα δύο μη λαϊκιστικά κόμματα καταλαμβάνουν συνεχόμενο τμήμα 155 εδρών στο κέντρο του ημικυκλίου.

Το υψηλότερο ποσοστό λαϊκιστικής ψήφου στην μεταπολίτευση

Η εκλογική υποστήριξη στα λαϊκιστικά κόμματα στην Ελλάδα κορυφώθηκε το 2015 στο 55,6% και υποχώρησε στη συνέχεια, στο 48,3% το 2019 και στο 44,7% το 2023. Ο μέσος όρος των δημοσκοπήσεων του Σεπτεμβρίου και του Οκτωβρίου 2026 εκτιμά την εκλογική υποστήριξη σε λαϊκιστικά κόμματα στο 57,1%, δηλαδή υψηλότερα κατά 12,4 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με τις τελευταίες εκλογές και κατά 1,5 μονάδες πάνω από το 55,6% του 2015, οπότε θα ήταν το υψηλότερο της μεταπολίτευσης .^μ

Η μεταβολή αυτή δεν οφείλεται σε άνοδο των κομμάτων που ήταν ήδη παρόντα το 2023. Συμβαίνει μάλλον το αντίθετο. Τα λαϊκιστικά κόμματα που είχαν συμμετάσχει στις εκλογές του 2023 και εξακολουθούν να καταγράφονται συγκεντρώνουν σήμερα αθροιστικά 30,7%, από 44,4% τότε, δηλαδή απώλεια 13,7 ποσοστιαίων μονάδων. Η απώλεια αυτή καλύπτεται και ξεπερνιέται από τέσσερα κόμματα που ιδρύθηκαν μετά τις εκλογές, την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη, την Ελπίδα για τη Δημοκρατία, τη Συμμαχία Ελλήνων και τη Νέα Αριστερά, τα οποία συγκεντρώνουν μαζί 26,4%. Η εξέλιξη αυτή δείχνει σημαντική ανακατανομή των ψηφοφόρων εντός του λαϊκιστικού χώρου.

Οι δύο μεγαλύτερες απώλειες καταγράφονται στον ΣΥΡΙΖΑ, με 16,2 μονάδες, και στη Νέα Δημοκρατία, με 10,6 μονάδες, ενώ τη μεγαλύτερη άνοδο μεταξύ των κομμάτων του 2023 καταγράφουν η Φωνή Λογικής (+3,3) και η Ελληνική Λύση (+3,2).

Η μεταβολή αλλάζει και τη θέση της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή κατάταξη. Στην έκδοση του Δείκτη του 2026 η χώρα κατέχει την έκτη θέση μεταξύ 31 ευρωπαϊκών χωρών με 44,7%. Με 57,1% θα ανέβαινε στην πρώτη θέση, μπροστά από την Τσεχία και τη Βουλγαρία, οι οποίες βρίσκονται στο 54,4%, τη Ρουμανία με 53,6% και την Ιταλία με 53,3%.

Η λαϊκιστική ψήφος παραμένει κατά βάση αριστερή στην Ελλάδα

Τα αριστερά λαϊκιστικά κόμματα θα συγκέντρωναν 38,8% των ψήφων και 99 έδρες, έναντι 31,5% στις εκλογές του 2023. Τα δεξιά λαϊκιστικά κόμματα θα συγκέντρωναν 18,3% και 46 έδρες, έναντι 13,2% το 2023. Η Ελλάδα θα παρέμενε επομένως από τις λίγες ευρωπαϊκές χώρες στις οποίες το μεγαλύτερο μέρος της λαϊκιστικής ψήφου συγκεντρώνεται στα αριστερά του πολιτικού φάσματος (Γράφημα 10).

Το 18,3% των δεξιών λαϊκιστικών κομμάτων είναι υψηλότερο κατά 5,1 μονάδες από το 13,2% του 2023 και ξεπερνά το μέγιστο της μεταπολιτευτικής περιόδου, όταν το 2012 στην κορύφωση της κρίσης, το ποσοστό έφτανε το 16% και μοιραζόταν ανάμεσα στη Χρυσή Αυγή, τους Ανεξάρτητους Έλληνες και τον ΛΑΟΣ. Η Ελληνική Λύση με 7,6% παραμένει το μεγαλύτερο κόμμα του χώρου, ενώ η Συμμαχία Ελλήνων με 4,1% και η Φωνή Λογικής με 3,7% θα εισέρχονταν επίσης στη Βουλή. Τα τρία αυτά κόμματα συγκεντρώνουν 15,5%, δηλαδή περίπου το 85% του χώρου, οπότε μικρό μέρος της δεξιάς λαϊκιστικής ψήφου κατευθύνεται σε κόμματα που εκτιμώνται κάτω από το όριο του 3%, όπως οι Σπαρτιάτες με 1,5% και η Νίκη με 1,3%. Στα αριστερά, το 38,8% θα ήταν το τρίτο υψηλότερο ποσοστό της μεταπολιτευτικής περιόδου, μετά το 44,9% του 2015 και το 41,7% του 2019.

4Συμπεράσματα: Η ανησυχητική άνοδος των λαϊκιστών μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα των πολιτικών που εφαρμόζονται

Η εκλογική ενίσχυση των λαϊκιστικών και αυταρχικών κομμάτων αποτελεί πλέον ευρεία τάση στην σημερινή Ευρώπη, με την υποστήριξή τους να φτάνει σε μεταπολεμικό ρεκόρ. Η άνοδος προέρχεται κυρίως από τα δεξιά του πολιτικού φάσματος, ενώ η αριστερά παραμένει ουσιαστικά σταθερή. Η επιρροή των λαϊκιστικών κομμάτων αποκτά μεγαλύτερο γεωγραφικό εύρος, 1 στους 3 ευρωπαίους σήμερα έχει ψηφίσει στις τελευταίες εκλογές κάποιο λαϊκιστικό ή αυταρχικό κόμμα, ενώ τα λαϊκιστικά και αυταρχικά κόμματα ξεπερνούν το 40% των ψήφων σε 12 από τις 31 ευρωπαϊκές χώρες. Η Ελλάδα βρίσκεται ψηλά στην ευρωπαϊκή κατάταξη, με την ιδιαιτερότητα ότι τα κόμματα στα αριστερά του κομματικού συστήματος υπερισχύει εκλογικά, ωστόσο, σε ένα κατακερματισμένο πολιτικό σύστημα. Η δημοσκοπική εκτίμηση δείχνει πως περίπου το 57% της ψήφου σήμερα κινείται προς λαϊκιστικά κόμματα.

Η άνοδος των λαϊκιστικών κομμάτων στην εξουσία αναδεικνύει ερωτήματα ως προς την αποτελεσματικότητα τους στην άσκηση πολιτικής. Η ακαδημαϊκή έρευνα έχει καταδείξει πως οι πολιτικές που εφαρμόζουν τα λαϊκιστικά κόμματα όταν κυβερνούν, πέραν του κρίσιμου πεδίου της ποιότητας της φιλελεύθερης δημοκρατίας, έχουν και σημαντικές αρνητικές οικονομικές επιπτώσεις. Η μελέτη Funke et al. (2023) εξέτασε τις οικονομικές επιπτώσεις της διακυβέρνησης των λαϊκιστικών κομμάτων και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι 15 χρόνια διακυβέρνησης από λαϊκιστικά κόμματα οδηγούν σε μείωση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ μίας χώρας κατά 10% σε σύγκριση με τη διακυβέρνηση από μη λαϊκιστικά κόμματα.^[8] Ακόμη, οι πολιτικές των δεξιών αλλά και των αριστερών λαϊκιστικών κομμάτων στην κυβέρνηση οδηγούν σε μείωση της οικονομικής ελευθερίας, η οποία είναι από τους σημαντικότερους δείκτες οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας.^[9] Στη Λατινική Αμερική, οι αριστερές λαϊκιστικές κυβερνήσεις οδήγησαν τις χώρες τους σε 20% μεγαλύτερη φτώχεια στο τέλος της θητείας τους σε σύγκριση με αυτό που αναμενόταν εάν δεν είχαν εκλεγεί.^[10]

Η εκλογική απήχηση των λαϊκιστικών κομμάτων στην Ελλάδα, η οποία παραμένει από τις υψηλότερες στην Ευρώπη, υπονομεύει τους θεσμικούς πυλώνες της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Οι προτάσεις για τον περιορισμό των επιπτώσεων των πολιτικών από λαϊκιστικά κόμματα εστιάζουν στην ενίσχυση των πολιτικών και οικονομικών θεσμών. Ορισμένες από αυτές περιέχονται στο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα Ατζέντα 2.0: Μεταρρυθμιστικές προτεραιότητες για την επόμενη τετραετία, που συνέταξε το ΚΕΦΙΜ και δημοσίευσε το 2023.^ν Οι σημαντικότερες προτάσεις πολιτικής για την ενίσχυση της φιλελεύθερης δημοκρατίας έναντι του λαϊκισμού και του αυταρχισμού είναι οι εξής:

• Να ενισχυθεί η θεσμική θωράκιση των Ανεξάρτητων Αρχών, τις οποίες πολύ συχνά τα λαϊκιστικά κόμματα επιχειρούν να αποδυναμώσουν.
• Να ενισχυθούν τα δικαιώματα των μειονοτήτων, ώστε να προστατεύονται καλύτερα άτομα και ομάδες τις οποίες τα λαϊκιστικά κόμματα στοχοποιούν.
• Να ενισχυθεί η διάκριση των λειτουργιών του κράτους, η οποία οδηγεί σε καλύτερο έλεγχο και πιο ισχυρά θεσμικά αντίβαρα.
• Να εφαρμοσθούν εμπροσθοβαρείς οικονομικές μεταρρυθμίσεις που εστιάζουν στην οικονομική ανάπτυξη και τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης του συνόλου των πολιτών.
• Να βελτιωθούν οι διαδικασίες διαφάνειας και λογοδοσίας της κυβέρνησης και του κράτους (διαβούλευση, καλή νομοθέτηση, προκηρύξεις, αναθέσεις, πολιτικά κόμματα), ώστε να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς και την πολιτική διαδικασία.
• Να εισαχθεί το μάθημα της πολιτικής αγωγής και των οικονομικών σε όλες τις τάξεις της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ώστε οι μαθήτριες και οι μαθητές να αποκτούν από νωρίς τις κατάλληλες γνώσεις που οδηγούν σε πιο ενημερωμένες αποφάσεις.

Μεθοδολογία και δεδομένα

Τα στοιχεία του Δείκτη Αυταρχικού Λαϊκισμού προέρχονται από την έκδοση 2026 του Authoritarian Populism Index των Timbro και EPICENTER.

Ως προς τις δημοσκοπήσεις που χρησιμοποιήθηκαν, ο μέσος όρος είναι απλός, χωρίς στάθμιση ως προς το μέγεθος του δείγματος ή την ημερομηνία διεξαγωγής. Περιλαμβάνει 14 δημοσκοπήσεις από 10 εταιρείες, εκ των οποίων τέσσερις, η Alco, η GPO, η Marc και η Opinion Poll, συμμετέχουν με δύο μετρήσεις.^ξ

Ορισμένες εταιρείες δημοσιεύουν πρόθεση ψήφου, δηλαδή ποσοστά που περιλαμβάνουν τους αναποφάσιστους και όσους δηλώνουν αποχή. Τα ποσοστά που χρησιμοποιούνται εδώ είναι σε όλες τις περιπτώσεις εκτίμηση ψήφου, δηλαδή αναγωγή στο 100% των εγκύρων, ώστε να είναι συγκρίσιμα μεταξύ τους και με το εκλογικό αποτέλεσμα.

Όταν μια δημοσκόπηση δεν καταγράφει χωριστά ένα κόμμα, ο μέσος όρος του κόμματος υπολογίζεται μόνο στις δημοσκοπήσεις που το καταγράφουν. Η μέθοδος αφορά πέντε κόμματα, όλα κάτω από το όριο εισόδου εκτός από τη Συμμαχία Ελλήνων, και η κάλυψη καθενός δίνεται στην τελευταία στήλη του Πίνακα 3.

Το υπόδειγμα κατανομής εδρών ελέγχθηκε ως προς την ακρίβειά του με βάση τις δημοσκοπήσεις της Marc για τον ANT1, με περίοδο πεδίου από 12 έως 14 Οκτωβρίου 2026, και της Palmos Analysis για το TheOpinion, με περίοδο πεδίου από 14 έως 18 Σεπτεμβρίου 2026, οι οποίες δημοσίευσαν και δική τους εκτίμηση εδρών. Το υπόδειγμα αναπαράγει όλες τις εκτιμήσεις εδρών των δύο εταιρειών χωρίς καμία απόκλιση.

Οι 14 δημοσκοπήσεις που περιλαμβάνονται στον μέσο όρο, κατά σειρά ολοκλήρωσης της περιόδου πεδίου, παρατίθενται στον Πίνακα 7.

Σημειώσεις

1. αΣε προηγούμενες εκδόσεις μας το Authoritarian Populism Index είχε αποδοθεί ως Δείκτης Απολυταρχικού Λαϊκισμού. Ωστόσο, η ορθότερη απόδοση του authoritarian είναι «αυταρχικός» και στην παρούσα έκδοση έχει διορθωθεί. Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τον κ. Γιάννη Στεφανίδη, Καθηγητή Διπλωματικής Ιστορίας στον Τομέα Διεθνών Σπουδών της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), για τη σχετική παρατήρηση και διόρθωση. ↩
2. βΌπου στη μελέτη αναφέρεται μέσος όρος των 31 χωρών, πρόκειται για τον μέσο όρο του συνόλου αυτού και όχι για τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος δίνεται χωριστά ως ΕΕ-27. ↩
3. γΗ Ελπίδα για τη Δημοκρατία ιδρύθηκε τον Μάιο του 2026 και δεν έχει ταξινομηθεί ούτε από τον Δείκτη ούτε από τη βάση The PopuList. Η ταξινόμησή της έγινε από τους συγγραφείς με βάση τα κριτήρια του Δείκτη και ανάλυση περιεχομένου της ιδρυτικής της διακήρυξης, σύμφωνα με τον ορισμό του λαϊκισμού του Mudde (2004). Η διακήρυξη αντιπαραθέτει έναν ενιαίο και ηθικά ακέραιο λαό («Εμείς, οι απλοί πολίτες») στους «εκάστοτε κυβερνώντες» και σε μια ελίτ που ορίζεται κυρίως σε οικονομικούς όρους («μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα», τράπεζες, funds), γεγονός που κατατάσσει το κόμμα στα αριστερά του οικονομικού άξονα. Την ίδια κατάταξη δίνει και η βάση PolitPro. ↩
4. δΗ Νέα Αριστερά ταξινομείται ως λαϊκιστικό και ακροαριστερό κόμμα στην έκδοση 4.0 της βάσης The PopuList (Μάιος 2026). Για τη μέθοδο ταξινόμησης βλ. Rooduijn κ.ά. (2024). ↩
5. εΗ Συμμαχία Ελλήνων ιδρύθηκε το 2025 και δεν έχει ταξινομηθεί ούτε από τον Δείκτη ούτε από τη βάση The PopuList. Ταξινομήθηκε από τους συγγραφείς ως δεξιό αυταρχικό κόμμα, καθώς αποτελεί πολιτική συνέχεια της Χρυσής Αυγής: τον Σεπτέμβριο του 2026 ανακοίνωσε τη συμπόρευσή του με αυτήν ο Ηλίας Κασιδιάρης, πρώην βουλευτής και στέλεχος της Χρυσής Αυγής ενώ η κοινοβουλευτική της παρουσία προέρχεται από ανεξάρτητους βουλευτές που εξελέγησαν με τους Σπαρτιάτες, κόμμα που ο Δείκτης ήδη ταξινομεί ως αυταρχικό. ↩
6. ζΟι Δημοκράτες (πρώην Κίνημα Δημοκρατίας, ιδρύθηκαν τον Νοέμβριο του 2024 από τον Στέφανο Κασσελάκη) δεν έχουν ταξινομηθεί από τον Δείκτη και ταξινομήθηκαν από τους συγγραφείς με την ίδια μέθοδο. Παρά τη ρητορική κατά της «ολιγαρχίας», δεν ταξινομούνται ως λαϊκιστικό κόμμα, καθώς η ιδρυτική τους διακήρυξη δεν αντιμετωπίζει το πολιτικό σύστημα ως ενιαία διεφθαρμένη ελίτ («δεν ήταν όλοι ίδιοι»), δεν παρουσιάζει τον λαό ως ομοιογενές σύνολο και είναι φιλοευρωπαϊκή και θετική προς την αγορά. Η βάση PolitPro τους κατατάσσει επίσης ως φιλελεύθερο κόμμα του κέντρου. ↩
7. ηΟ μέσος όρος των δημοσκοπήσεων ονομάζεται poll of polls και μειώνει το τυπικό σφάλμα μέσω της αύξησης του συνολικού αριθμού παρατηρήσεων και περιορίζει τις αποκλίσεις που οφείλονται στις διαφορετικές μεθοδολογίες των εταιρειών. Δεν εξαλείφει ένα συστηματικό σφάλμα που είναι κοινό σε όλες τις εταιρείες. ↩
8. θΓια τον πλήρη κατάλογο των δημοσκοπήσεων που χρησιμοποιήθηκαν και των στοιχείων τους βλ. στο τέλος, Μεθοδολογία και δεδομένα. ↩
9. ιΗ Ελπίδα για τη Δημοκρατία, η Νέα Αριστερά και η Συμμαχία Ελλήνων δεν ταξινομούνται στην έκδοση του 2026 του Δείκτη και ταξινομήθηκαν από τους συγγραφείς βλ. παραπάνω. Η Συμμαχία Ελλήνων, η οποία καταγράφεται χωριστά για πρώτη φορά στις δημοσκοπήσεις του Οκτωβρίου 2026, ταξινομείται από τους συγγραφείς ως δεξιό αυταρχικό κόμμα. ↩
10. κΗ κατανομή των εδρών ακολουθεί το άρθρο 99 του π.δ. 26/2012 (Α΄ 57), όπως οι παράγραφοι 2 έως 4 αντικαταστάθηκαν με το άρθρο 1 του ν. 4654/2020 (Α΄ 15/29.01.2020). Στην κατανομή συμμετέχουν μόνο τα κόμματα που συγκεντρώνουν τουλάχιστον 3% των έγκυρων ψηφοδελτίων της Επικράτειας. Όταν το πρώτο κόμμα λαμβάνει ποσοστό τουλάχιστον 25%, κατανέμονται αναλογικά 280 έδρες. Ο αριθμός αυτός μειώνεται κατά μία έδρα για κάθε πλήρη μισή ποσοστιαία μονάδα πάνω από το 25%, με ανώτατη μείωση τις 30 έδρες, οπότε στο 40% και άνω κατανέμονται αναλογικά 250 έδρες. Οι έδρες που απομένουν έως τις 300 αποδίδονται στο πρώτο κόμμα, δηλαδή 20 έδρες στο 25% και έως 50 έδρες στο 40%. Η αναλογική κατανομή γίνεται με τον πολλαπλασιασμό των ψήφων κάθε κόμματος επί τον αριθμό των εδρών που κατανέμονται και τη διαίρεση με το σύνολο των ψήφων των κομμάτων που συμμετέχουν στην κατανομή. Κάθε κόμμα λαμβάνει το ακέραιο μέρος του πηλίκου και οι έδρες που περισσεύουν δίνονται κατά σειρά στα κόμματα με τα μεγαλύτερα δεκαδικά υπόλοιπα. Με 29,9% η Νέα Δημοκρατία λαμβάνει ενίσχυση 29 εδρών και οι υπόλοιπες 271 έδρες κατανέμονται αναλογικά στα εννέα κόμματα που ξεπερνούν το όριο, μεταξύ των οποίων και η Νέα Δημοκρατία. ↩
11. λΗ κατανομή των εδρών προϋποθέτει ότι ο μέσος όρος των δημοσκοπήσεων αποτελεί το εκλογικό αποτέλεσμα. Οριακές διαφορές γύρω από τα όρια του εκλογικού νόμου μεταβάλλουν την κατανομή κατά λίγες έδρες, όπως δείχνουν οι περιπτώσεις του ΜέΡΑ25 και της Νέας Δημοκρατίας. Το κείμενο δεν αποτελεί πρόβλεψη εκλογικού αποτελέσματος αλλά προβολή του τι θα σήμαινε για τη σύνθεση της Βουλής ένα αποτέλεσμα ίσο με τον σημερινό μέσο όρο. ↩
12. μΗ διαφορά των 8,7 ποσοστιαίων μονάδων ανάμεσα στο 57,1% των ψήφων και στο 48,3% των εδρών οφείλεται κυρίως στην κλιμακωτή ενίσχυση του πρώτου κόμματος και λιγότερο στο όριο του 3%. Πέντε λαϊκιστικά κόμματα εκτιμώνται κάτω από το όριο και συγκεντρώνουν αθροιστικά 8,3 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ οι Δημοκράτες, που μένουν επίσης εκτός Βουλής, συγκεντρώνουν 1,0. Επειδή το όριο αποκλείει αναλογικά περισσότερες λαϊκιστικές ψήφους, τα λαϊκιστικά κόμματα αντιστοιχούν στο 53,6% των ψήφων που εκπροσωπούνται στη Βουλή, δηλαδή 3,4 μονάδες χαμηλότερα από το συνολικό τους ποσοστό. Οι 29 έδρες της ενίσχυσης όμως αποδίδονται στη Νέα Δημοκρατία, οπότε οι 145 έδρες τους προκύπτουν μόνο από τις 271 έδρες που κατανέμονται αναλογικά. Οι οριακές διαφορές γύρω από τα όρια του εκλογικού νόμου επηρεάζουν λίγο το συνολικό μερίδιο εδρών των λαϊκιστικών κομμάτων. Αν το ΜέΡΑ25 συγκέντρωνε 3,00% αντί για 2,78%, θα εισερχόταν στη Βουλή με 9 έδρες και τα λαϊκιστικά κόμματα θα διέθεταν 150 έδρες, ενώ η Νέα Δημοκρατία με το ΠΑΣΟΚ θα περιορίζονταν επίσης στις 150 και θα έχαναν την απόλυτη πλειοψηφία. Αντίστοιχα, η Νέα Δημοκρατία βρίσκεται λιγότερο από 0,1 μονάδα κάτω από το 30%, όπου θα λάμβανε μία επιπλέον έδρα ενίσχυσης. Στη δεύτερη περίπτωση το βασικό εύρημα δεν μεταβάλλεται, ενώ στην πρώτη κάθε πλειοψηφία θα απαιτούσε τη συμμετοχή λαϊκιστικού κόμματος. Με τον σημερινό μέσο όρο, η μόνη πλειοψηφία χωρίς λαϊκιστικό κόμμα είναι αυτή της Νέας Δημοκρατίας με το ΠΑΣΟΚ, με 155 έδρες. ↩
13. νΓια μία λεπτομερή παρουσίαση όλων των μεταρρυθμιστικών προτάσεων σχετικά με τα ατομικά δικαιώματα, την οικονομική ελευθερία, τη δικαιοσύνη, την υγεία, την εκπαίδευση και το κράτος και τη δημόσια διοίκηση βλ. Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών. (2023). Ατζέντα 2.0: Μεταρρυθμιστικές προτεραιότητες για την επόμενη τετραετία. ↩
14. ξΩς έλεγχος της επίδρασης της σύνθεσης του δείγματος, ο υπολογισμός επαναλήφθηκε με ίσο βάρος στις 10 εταιρείες, καθώς τέσσερις συμμετέχουν με δύο μετρήσεις. Το αποτέλεσμα είναι 57,3% και 146 έδρες για τα λαϊκιστικά κόμματα, δηλαδή σχεδόν ίδιο με το βασικό εύρημα των 145 εδρών. ↩

Βιβλιογραφία

1. Heinö, A. J. (2026). Authoritarian Populism Index 2026. Timbro. Σύνδεσμος πηγής ↗
2. The PopuList. (n.d.). The PopuList: An overview of populist, far-left and far-right parties in Europe. Σύνδεσμος πηγής ↗
3. PolitPro. (n.d.). Greece: Election trend and polls. Σύνδεσμος πηγής ↗
4. Mudde, C. (2004). The populist zeitgeist. Government and Opposition, 39(4), 541–563. DOI: 10.1111/j.1477-7053.2004.00135.x. Σύνδεσμος πηγής ↗
5. Rooduijn, M., Pirro, A. L. P., Halikiopoulou, D., Froio, C., van Kessel, S., de Lange, S. L., Mudde, C., & Taggart, P. (2024). The PopuList: A database of populist, far-left, and far-right parties using expert-informed qualitative comparative classification (EiQCC). British Journal of Political Science, 54(3), 969–978. DOI: 10.1017/S0007123423000431. Σύνδεσμος πηγής ↗
6. Stavrakakis, Y., Andreadis, I., & Katsambekis, G. (2017). A new populism index at work: Identifying populist candidates and parties in the contemporary Greek context. European Politics and Society, 18(4), 446–464. DOI: 10.1080/23745118.2016.1261434. Σύνδεσμος πηγής ↗
7. Meijers, M. J., & Zaslove, A. (2021). Measuring populism in political parties: Appraisal of a new approach. Comparative Political Studies, 54(2), 372–407. DOI: 10.1177/0010414020938081. Σύνδεσμος πηγής ↗
8. Funke, M., Schularick, M., & Trebesch, C. (2023). Populist leaders and the economy. American Economic Review, 113(12), 3249–3288. DOI: 10.1257/aer.20202045. Σύνδεσμος πηγής ↗
9. Celico, A., & Rode, M. (2023). Populism, majority rule, and economic freedom. In J. Gwartney, R. Lawson, & R. Murphy (Eds.), Economic Freedom of the World: 2023 Annual Report. Fraser Institute. Σύνδεσμος πηγής ↗
10. Absher, S., Grier, K., & Grier, R. (2020). The economic consequences of durable left-populist regimes in Latin America. Journal of Economic Behavior & Organization, 177, 787–817. DOI: 10.1016/j.jebo.2020.07.001. Σύνδεσμος πηγής ↗