Το 43% των συντάξεων στην Ελλάδα χρηματοδοτείται σήμερα από τον τακτικό προϋπολογισμό, ενώ στις συντάξεις των υπαλλήλων της ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 79%.  

Γιατί τα συμπεράσματα αυτής της μελέτης μας αφορούν: 

-Γιατί το υφιστάμενο διανεμητικό σύστημα σημαίνει ότι οι συντάξεις δεν πληρώνονται μόνο από εισφορές, αλλά ένα μεγάλο μέρος τους καλύπτεται από τη γενική φορολογία, δηλαδή από όλους τους φορολογούμενους. 

-Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο ελληνικό. Ακόμη και οι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης διατηρούν συνταξιοδοτικό σύστημα χωρίς αποθεματικά. 

-Γιατί το σημερινό κόστος μεταφέρεται στις επόμενες γενιές. Όταν δεν υπάρχουν αποταμιευμένα κεφάλαια, οι μελλοντικοί φορολογούμενοι καλούνται να πληρώσουν τις σημερινές υποχρεώσεις και μάλιστα η επιβάρυνση αυξάνεται όσο δεν αναπληρώνεται δημογραφικά ο πληθυσμός. 

-Γιατί οι εισφορές σε ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα μπορούν να λειτουργήσουν αναπτυξιακά. Όταν επενδύονται σωστά, μπορούν όχι μόνο να χρηματοδοτήσουν μελλοντικές συντάξεις αλλά και να ενισχύσουν την οικονομία, την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα. 

-Γιατί οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να γίνονται εγκαίρως. Όσο καθυστερεί η μετάβαση σε πιο βιώσιμα μοντέλα, τόσο ακριβότερη και δυσκολότερη γίνεται για το κράτος, τους εργαζόμενους και τους φορολογούμενους. 

Τη δομική υστέρηση των συνταξιοδοτικών συστημάτων στην Ελλάδα αλλά και στους θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναδεικνύει το νέο κείμενο πολιτικής του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών με τίτλο «Το Συνταξιοδοτικό Σύστημα στην Ελλάδα και την ΕΕ: Ένα Αναπτυξιακό Εργαλείο Χωρίς Εφαρμογή», το οποίο υπογράφουν ο Χρήστος Λούκας και ο Ίων Βαλλιάνος. 

Η μελέτη επισημαίνει ότι, παρά τις δύσκολες μεταρρυθμίσεις της προηγούμενης δεκαετίας, το ελληνικό συνταξιοδοτικό σύστημα εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στη γενική φορολογία. Το 2025 εκτιμάται ότι το 57% των συντάξεων χρηματοδοτήθηκε από εισφορές, ενώ το υπόλοιπο 43% καλύφθηκε από τον τακτικό προϋπολογισμό. Η εικόνα αυτή είναι βελτιωμένη σε σχέση με το 2021, καθώς η συμμετοχή της γενικής φορολογίας έχει μειωθεί κατά περίπου 6 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ το 2029 προβλέπεται ότι οι εισφορές θα καλύπτουν το 62% των συνταξιοδοτικών δαπανών. 

Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα έχει υποχωρήσει από την 1η θέση στην ΕΕ ως προς τη δαπάνη για συντάξεις ως ποσοστό του ΑΕΠ το 2012, στην 4η θέση το 2023, πίσω από την Ιταλία, τη Γαλλία και την Αυστρία. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, χωρίς όμως να αναιρεί το βασικό διαρθρωτικό πρόβλημα: σημαντικό μέρος των συντάξεων εξακολουθεί να χρηματοδοτείται από τους φορολογούμενους και όχι από αποταμιευμένα και επενδυμένα κεφάλαια. 

Η μελέτη αναδεικνύει επίσης μια λιγότερο γνωστή, αλλά ιδιαίτερα κρίσιμη διάσταση: το συνταξιοδοτικό σύστημα των θεσμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης λειτουργεί χωρίς αποθεματικά. Οι συντάξεις των πρώην υπαλλήλων της ΕΕ πληρώνονται από τον τρέχοντα προϋπολογισμό και όχι από ειδικά αποταμιευμένα κεφάλαια. Οι σχετικές πληρωμές μάλιστα αυξήθηκαν σε σταθερές τιμές κατά 183% την περίοδο 2000–2024, από 580 εκατ. ευρώ σε 2,9 δισ. ευρώ. 

Σήμερα, οι συντάξεις των υπαλλήλων της ΕΕ απορροφούν το 22% των δαπανών του τομέα της ευρωπαϊκής δημόσιας διοίκησης, έναντι μόλις 10% το 1998. Παράλληλα, το 2024 μόλις το 21% των συντάξεων των υπαλλήλων της ΕΕ καλύφθηκε από εισφορές, ενώ το υπόλοιπο 79% χρηματοδοτήθηκε από τον τακτικό προϋπολογισμό, δηλαδή τελικά από τους Ευρωπαίους φορολογούμενους. 

Όπως επισημαίνεται στη μελέτη, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ακόμη τη δυνατότητα να προχωρήσει σε μια δημοσιονομικά διαχειρίσιμη μετάβαση προς ένα κεφαλαιοποιητικό μοντέλο για το δικό της συνταξιοδοτικό σύστημα. Μια μείωση των διοικητικών δαπανών κατά 5% στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028–2034 θα μπορούσε να επιτρέψει τη δημιουργία αποθεματικών ύψους 87 δισ. ευρώ για την κάλυψη των συνταξιοδοτικών υποχρεώσεων της ΕΕ. Η επένδυση αυτών των κεφαλαίων, με βάση τις αποδόσεις αντίστοιχων διεθνών συνταξιοδοτικών ταμείων, θα μπορούσε να δημιουργήσει ετήσια αυτοχρηματοδότηση περίπου 3 δισ. ευρώ. 

Η μελέτη καταλήγει ότι η μετάβαση σε ισχυρότερους κεφαλαιοποιητικούς πυλώνες δεν αποτελεί απλώς ζήτημα ασφαλιστικής πολιτικής, αλλά κρίσιμη αναπτυξιακή επιλογή. Η αποταμίευση και επένδυση των εισφορών μπορεί να μειώσει τη μελλοντική πίεση στους προϋπολογισμούς, να περιορίσει τη μετακύληση βαρών στις επόμενες γενιές και να ενισχύσει την παραγωγική βάση της οικονομίας. 

Τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης: 

• Το 2025, το 57% των συντάξεων στην Ελλάδα εκτιμάται ότι χρηματοδοτήθηκε από εισφορές και το 43% από τον τακτικό προϋπολογισμό. 

• Το 2029 προβλέπεται ότι οι εισφορές θα καλύπτουν το 62% των δαπανών του ασφαλιστικού συστήματος. 

• Η Ελλάδα υποχώρησε από την 1η θέση στην ΕΕ σε δαπάνες συντάξεων ως ποσοστό του ΑΕΠ το 2012 στην 4η θέση το 2023. 

• Οι συντάξεις των υπαλλήλων της ΕΕ χρηματοδοτούνται κατά 79% από τον τακτικό προϋπολογισμό και μόλις κατά 21% από εισφορές. 

• Οι πληρωμές για συντάξεις πρώην υπαλλήλων της ΕΕ αυξήθηκαν κατά 183% την περίοδο 2000–2024. 

• Η δημιουργία αποθεματικού ταμείου για τις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις της ΕΕ θα μπορούσε να μειώσει μόνιμα το βάρος στους Ευρωπαίους φορολογούμενους. 

Ο Πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας, δήλωσε: 

«Οι συνέπειες δεκαετιών αναβολής των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων στο συνταξιοδοτικό σύστημα της χώρας είναι πλέον ιδιαίτερα βαριές. Υπονομεύουν τα δημόσια οικονομικά, περιορίζουν το διαθέσιμο εισόδημα των εργαζομένων, επηρεάζουν το ύψος και τη βιωσιμότητα των συντάξεων και στερούν από την οικονομία πολύτιμους πόρους που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε παραγωγικές επενδύσεις και στην καινοτομία. 

Το γεγονός ότι ούτε οι ίδιοι οι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαθέτουν σήμερα ένα πλήρως κεφαλαιοποιητικό συνταξιοδοτικό σύστημα είναι ενδεικτικό των πολιτικών αντιστάσεων που εξακολουθούν να εμποδίζουν την αναγκαία μετάβαση σε ένα πιο δίκαιο, βιώσιμο και αποτελεσματικό μοντέλο. 

Το βέβαιο είναι ότι η πραγματικότητα, αργά ή γρήγορα, θα επιβάλει τις αλλαγές που αναβάλλονται. Και όσο περισσότερο καθυστερούμε, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το κόστος της μετάβασης για τους εργαζόμενους, τους συνταξιούχους και τους φορολογούμενους». 

Το Policy Paper «Το Συνταξιοδοτικό Σύστημα στην Ελλάδα και την ΕΕ: Ένα Αναπτυξιακό Εργαλείο Χωρίς Εφαρμογή» συνέγραψαν ο Βοηθός Ερευνητής του ΚΕΦΙΜ Χρήστος Λούκας και ο Ερευνητής του ΚΕΦΙΜ Ίων Βαλλιάνος